Abstract:

          Proteins are composed of  20 essential amino acids many of  which  have donor atoms suitable for coordination to metal ions. Since thallium is very toxic and its bonding  with transferrin has been investigated previously,  we decided to study the interaction between  amino acid constituents of this protein. Therefore,  histidine and tyrosine were choosen.

            In order to investigate the formation of histidine complex with Tl⁺³ in aqueous solution,  potentiometric  titrations were  performed. The stability constants of  the resulting complexes were evaluted by Bjerrum is  method.

            In this work, the stability constants at 25, 35 and 40°C are determined.  Since stability constants decrease  as  temprature  increases it  means that  the reaction is exotermic. By employing van't Hoff relation, thermodynmaic parameters ( DH °= -483.42 kJ/mol, DS ° = -1415J/mol k and DG ° = -52kJ/mol) are obtained. This results that  dertermines the process will occur spontaneously.

UV-Vis spectra studies of Tl – Histidine and Tl –Tyrosine  bindings  show that these  binding  procees are  comparatively slow. The effect of pH, ligand to metal molar ratio , kinetic of reaction and complex optimum  temprature of  complex formation thallium  with  histidine  have   also been  investigated.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IN THE NAME OF GOD

 

 

Shahid Bahonar University of  Kerman

Depatment of  Chemistry

 

 

 

 

Spectrophotometric and Potentiometric Studies of  Interaction of Histidine and Tyrosine Amino Acids with Thallium(III)

 

 

By

N.Madady Mahany

 

 

 

 

A Dissertation Submitted in Partial Fulfilment of The Requirements for Master^,s Degree

( M.Sc. )

 

 

 

 

 

 

 May 2002

 

 

عجب صبری خدا دارد ! .... عجب صبری خدا دارد

 

عجب صبری خدا دارد!

اگر من جای او بودم همان یک لحظه اول که اول ظلم را می دیدم از مخلوق

بی وجدان  جهان را با همه زیبایی و زشتی بروی یکدگر ویرانه می کردم.

عجب صبری خدا دارد!

اگر من جای او بودم که در همسایهء صدها گرسنه ، چند بزمی گرم

عیش و نوش می دیدم. نخستین نعره مستانه را خاموش آن دم بر لب پیمانه می کردم.

عجب صبری خدا دارد!

اگر من جای او بودم که می دیدم یکی عریان و لرزان ، دیگری پوشیده از

صد جامه رنگین زمین و آسمان را واژگون ، مستانه می کردم.

عجب صبری خدا دارد!

اگر من جای او بودم نه طاعت می پذیرفتم نه گوش از بهر استغفار این

بیدادگرها تیز کرده، پاره پاره در کف زاهد نمایان سبحه صد دانه می کردم.

عجب صبری خدا دارد!

اگر من جای او بودم برای خاطر تنها یکی مجنون صحرا گرد

بی سامان هزاران لیلی ناز آفرین را کو به کو آواره و دیوانه می کردم

عجب صبری خدا دارد!

اگر من جای او بودم به گرد شمع سوزان دل عشاق سرگردان، سراپای وجود بی وفا ،                                 معشوق را پروانه می کردم.

عجب صبری خدا دارد!

اگر من جای او بودم بعرش کبریائی ، با همه صبر خدایی تا که می دیدم عزیز

نا بجایی ، ناز بر یک نار و اگر دیده خواری می فروشد گردش این چرخ

را  وارونه  بی صبرانه می کردم.

عجب صبری خدا دارد!

اگر من جای او بودم که می دیدم مشوّش عارف و عامی ز برق فتنهء این علم

عالم سوز مردم کش بجز اندیشه عشق و وفا، معدوم هر فکری در این دنیای

پر افسانه می کردم.

عجب صبری خدا دارد!

چرا من جای او باشم؟ همین بهتر که او خود جای خود بنشسته

وتاب  تماشای تمام زشتکاری های این مخلوق را دارد

اگر نه من به جای او  بودم... یک نفس کی عادلانه سازشی با جاهل و فرزانه می کردم؟

زندگی        چون گل سرخی است  پر از برگ و پر از عطر و پر از خار يادمان باشد اگر گل چيديم عطر و خار و گل و برگ همه همسايه ديوار به ديوار همند

 

اره من دلتنگم......





واسه منی که دلتنگم از زندگی دل گیرم بهتر ه سفر کردن

و گر نه اینجا میمیرم


در گذر از هر گذری

خبر نبود از خبری

نه زنده بود زندگی

نه مرگ بود راه اثری

نه ارزش گلایه ای

نه فرصتی به چاره ای



از هیچ
جا افتادم دل رو به جاده ها دادم

از یاد هم رفته سر در گم و اشفته

 

 

من ، تو ، شوق رسيدن!

مي گويند: بتاب!
از بدو دلدادگي تا انتهاي سرگشتگي!
و من؛ مات! تنها در افکار خود سايه روشن مي زنم!
مي گويند: بخوان!
از ابتداي خلقت تا روزهاي نيامده!
و من؛ مبهوت! در آشفتگي خود فرياد مي زنم!
مي گويند: برقص!
از بلنداي ناز تا خواهش نياز!
و من؛ بي تاب! دوش به دوش پروانه ها ديوانه مي شوم!
مي گويند: بمان!
از ديروز روز تا فرداي شب!

و من...
و من مي روم!
که شامگاهان بي روزن به استجابت صبح ننشسته اند!
مي روم که آغاز کنم!
از امروز روز تا فرداي روزتر؛
اما؛
آخر بي همسفر که نمي شود پريد!
بايد تو باشي تا شوق رسيدن معنا بگيرد!
تو بالهاي مرا بگيري و من دستان تو را!
و سرود رفتن و رفتن را تا فرداها در گوش جانم زمزمه کني!

 

راز

 

 

نه آتشم كه به مشتي آب خاكسترم كني

نه دروغم كه معصومانه باورم كني

نه شعارم كه ساده دلانه از برم كني

من شعرم !

*

نه آوازي كهنه ام كه از يادم ببري

نه سازي خسته

 كه به زخمة ناسازخويش بدري

نه خاطرة ديروز و خيال فردا

كه آسان از برابرم گذري

من امروزم !

*

مثل شعري نگفته اما نرفته از ياد

مثل اشكي كه ناغافل از چشمي افتاد

مثل گرده هاي گل در كف باد

من رازم !

 

Mystery

 

 

Not a “fire”

Which you can turn into ashes

By pouring a handful of water,

Not a “lie”

Which you can innocently believe,

Not a “motto”

Which you can naively recite,

I’m a “poem”!

*

Not an old song

Which you can easily forget,

Not a tired instrument

Which you can play harshly,

Not a yesterday memory or a tomorrow image

Which you can review in a few seconds,

I’m “today”!

*

Like an unwritten poem but unforgotten,

Like the tear drop which fell down your eyes,

Like the pollen in the wind’s hands,

I’m a “mystery”!

                                             

شعر و ترجمه: ضياء قاسمي

 

¤ نوشته شده در ساعت 15:47 توسط ضياء قاسمي

پيام‌هاى ديگران ( 16 نظر )

سه شنبه، 16 فروردين، 1384

 

Going

 

 

Again: The simplicity of the road depth, the credulity of seeing

Again: Going and not reaching, the torture of understanding

Again: The larynx, throat lump and the canary's dumbness

Moving songlessly in the strait of the cage.

Again: Envy for going and the fear of the pond fish

The strange fear of putrefying in water

This is simply our story: In the darkness of night

Talking of sun and glory of shining

This is simply our story: Surrounded by autumn oppression

Loving blossoms and the desire of growth.

So good: The bright image of day in the darkness of night

So good: The desire for going, going and not reaching.

 

 

رفتن

 

 

دوباره سادگي عمق جاده ، ساده لوحي ديدن

دوباره   رفتن   و نرسيدن ،    عذاب   فهميدن

دوباره    حنجره   و   بغض  و     لالمان قناري

به  تنگناي    قفس           بي ترانه      جنبيدن

دوباره   حسرت  رفتن  ،     هراس ماهي بركه

دوباره   بيم  غريب     در آب           گنديدن

همين   حكايت  ما   شد   كه  در سياهي شب

از آفتاب    بگوييم  و   از    شكوه       تابيدن

همين  حكايت   ما   شد   كه در جفاي خزان

به غنچه   دل  بسپاريم    و         ميل   روييدن

خوشا   به  تيرگي  شب      خيال روشن   روز

خوشا   هواي  رفتن   و   رفتن    و     نرسيدن

 

                  شعر و ترجمه: ضياء قاسمی

¤ نوشته شده در ساعت 13:20 توسط ضياء قاسمي

پيام‌هاى ديگران ( 12 نظر )

سه شنبه، 6 بهمن، 1383

 

کاش می شد

 

 

کاش می شد  لحظه ای از  خود  گريخت

کاش می شد  اندکی  از  من   گسيخت

كاش مي شد  پلك ها را  بست  و  خفت 

چشم را     از   وحشت    ديدن     نهفت

كاش مي شد   لحظه اي   از    ياد    برد 

بغض را   تا    لحظة         فرياد         برد

كاش  مي‌شد  زندگي   را  رفت    و  مرد

مرگ  را    بر شانه‌هاي      خود       نبرد

زرد  گشت  و    خواب  پاييزي          نديد

برگ   را   از   اضطراب   شاخه        چيد

جاده      را       بي‌انتها       آغاز      كرد

آسمان     را    بي‌هوا        پرواز       كرد

عشق   راهي  شد  كه   پاياني   نداشت

شعر دردي   شد   كه   درماني   نداشت

زندگي      ويرانه‌اي        از        ساختن

بر صليب   روز   و  شب     جان     باختن

كاش مي شد  گريه  را  با   خنده    گفت     

اشك را   با    قهقهي    ديگر         نهفت

در نگاه خسته      شب     را      دار    زد

با    زبان       مردمك ها            جار    زد

 

                                                   ***

One Wishes

 

One wishes one could escape from oneself for a moment

Could separate from oneself a little

Could shut the eyelids and sleep

And hide the eyes from the fear of seeing

Could pass the life and die

And not carry death on one’s shoulders

Could start going in the road aimlessly

Could fly in the sky as it would go

 

***

 

love turned into an endless way

 poetry into a pain without cure

and !the life into a ruin as a result of building

Into a state of dying hung on cross of day and night

One wishes one could express tears through laughing

Could hide  one's cry through roaring with laughter

Could hang the night inside one's tired look

.Could shout in the language of eyes pupils

 

 

 

شعر و ترجمه: ضياء قاسمی                                                                                 

 

¤ نوشته شده در ساعت 9:34 توسط ضياء قاسمي

پيام‌هاى ديگران ( 43 نظر )

يكشنبه، 29 آذر، 1383

 

حيران پنجره را گشودم

و سرک کشيدم به پريشانی کوچه ی پاييز

باد عاشق شده بود

و پرسه می زد و آواز می خواند

 

 

 

 

بانوي عشق

 

 

 

او بر پلك هايم  ايستاده است

و موهايش در موهايم

رنگ چشمان مرا دارد

بدن دستان مرا دارد

 در سايه ام فرو مي رود

مثل يك سنگ در آسمان.

 هيچوقت چشمانش را نمي بندد

و نمي گذارد بخوابم

و روياهايش در روز روشن

خورشيدها را تبخير مي كند

و مرا به گريه و خنده وا مي دارد

و به صحبت كردن

وقتي كه چيزي براي گفتن ندارم.

 

 

پل الوار(1952-1895)، شاعر فرانسوی

 

ت: ض ق

 

Lady Love

Paul Eluard (1895-1952)

 

She is standing on my eyelids
And her hair is in my hair
She has the color of my eye
She has the body of my hand
In my shade she is engulfed
As a stone against the sky

She will never close her eyes
And she does not let me sleep
And her dreams in the bright day
Make the suns evaporate
And me laugh cry and laugh
Speak when I have nothing to say

 

 

مادر پیر مرا                    نکته ای زیبا گفت

 

هرچه شب با من زیست           از بد دنیا گفت

 

 گفت پروانه مشو                که به سرگردانی

 

 لای انگشت کتاب                  سالها می مانی

 

گر شوی شعله شمع            از تو می پرهیزند

 

ور شوی اشک به چشم          زیر پایت ریزند

 

زندگی آینه نیست             که در او می نگری

 

 زندگی خاک ره است         که بر او می گذری

 

گر چه غم همره تست        دل به اندوه مبند

 

چون خم حافظ باش         خون بدل باش وبخند

 

نه زمین باش نه خاک        که تو را خوار کنند

 

وانگهی ذهن تورا           پر ز مردار کنند

 

آسمان باش که خلق   به نگاهت بخرند

وز پی دیدن تو       سر به بالا ببرند

دوست داشتن يا عشق

خدايا
به هر کسي که دوست ميداري بياموز که
عشق از زندگي کردن بهتر است
و به هر کسي که دوست تر ميداري بچشان که
دوست داشتن از عشق برتر
او بود که به من آموخت که
دوست داشتن از عشق برتر است
عشق يک جوشش کور است و پيوندي از سر نابينايي
اما دوست داشتن پيوندي است خود آگاه و از روي بصيرت روشن و زلال
عشق يبشتر از غريزه آب ميخورد و هر چه از غريزه سر زند بي ارزش است
و دوست داشتن از روح طلوع ميکند و تا هر جا که يک روح ارتفاع دارد
دوست داشتن نيز همگام با آن اوج مييابد
عشق در قالب دلها در شکلها و رنگهاي تقريبا مشابهي متجلي ميشود
و داراي صفات و حالات و مظاهر مشترکي است
اما دوست داشتن در هر روحي جلوه اي خاص خويش را دارد
و از روح رنگ مي گيرد
و چون روحها بر خلاف غريزه ها هر کدام رنگ و ارتفاع و بعد و طعم و عطر خويش دارد
ميتوان گفت به شمار هر روحي دوست داشتني هست
عشق با شناسنامه بي ارتباط نيست و گذر فصلها و عبور سالها به آن اثر ميگذارد
اما دوست داشتن در وراي سن و زمان و مزاج زندگي ميکند و
بر آشيانه بلندش روز روزگار را دستي نيست
عشق در هر رنگي و سطحي با زيبايي محسوس در نهان يا آشکار رابطه دارد
چنانچه ( شوپنهاور)ميگويد شما بيست سال بر سن معشوقتان بيفزاييد
آن گاه تاثير مستقيم آن را بر احساستان مطالعه کنيد
اما دوست داشتن چنان در روح غرق است
و گيج و جذب زيباييهاي روح که
زيباييهاي محسوس را به گونه اي ديگر مي بيند
عشق طوفاني و متلاطم و بو قلمون صفت است
اما دوست داشتن آرام و استوار و پر وقار و سر شار از نجابت
عشق با دوري و نزديکي در نوسان است
آگر دوري به طول انجامد ضعيف ميشود
اگر تمام دوام يابد به ابتذال ميکشد
و تنها با بيم و اميد و تزلزل و اضطراب و ديدار و پرهيز
زنده و نيرومند ميماند
اما دوست داشتن با اين حالات نا آشنا است
دنيايش دنياي ديگري است
عشق جوششي يک جانبه است
به معشوق نمي انديشد  که کيست؟
يک خود جوشي ذاتي است
و از اين رو هميشه اشتباه مي کند و در انتخاب به سختي مي لغزد
و هم واره يک جانبه مي ماند
و گاه ميان دو بيگانه نا همانند عشقي جرقه مي زند
و چون در تاريکي است و يک ديگر را نميبينند
پس از انفجار اين صاعقه است که در پرتو روشنايي آن
چهره يک ديگر را مي توانند ديد و در اينجاست که گاه پس از جرقه زدن عشق
عاشق و معشوق که در چهره هم مي نگرند
احساس ميکنند که هم ديگر را نمي شناسند و بيگانگي و نا آشنايي از عشق
که درد کوچکي نيست فراوان است
اما دوست داشتن در روشنايي ريشه مي بندد
و در زير نور سبز مي شود و ريشه مي کند
و از اين روست که همواره پس از آشنايي پديد مي آيد
در حقيقت در آغاز دو روح خطوط آشنايي را در سيما و نگاه يکديگر مي خوانند
و پس آشنا شدن است که خودماني مي شوند
دو روح نه دو نفر که ممکن است دو نفر با هم در عين رودربايستي ها
احساس خودماني بودن کنند
و اين حالت به قدري ظريف و فرار است که
بسادگي از زير احساس و فهم مي گريزد
عشق زيبايي هاي دل خواه را در دوست مي آفريند و
دوست داشتن زيبايي هاي دل خواه را در دوست مي بيند و مي يابد
عشق يک فريب بزرگ و قوي است
و دوست داشتن يک صداقت راستين و صميمي بي انتها و مطلق
عشق بينايي را مي گيرد
و دوست داشتن مي دهد
عشق در دريا غرق شدن است
و دوست داشتن در دريا شنا کردن
او بود که به من آموخت که
دوست داشتن برتر از عشق است

(دکتر علی شريعتی

پسته

 pistacia veraگونه ای از 21 گونه پسته است که دانه های خوراکی تولید می کند. این گونه بومی آسیای غرب و میانه بوده و بیشتر در مناطق گرم و خشک سازگاری دارد. تولید پسته در اروپا به آغاز دوره مسیحیت بر می گردد.

پسته گیاهی تک پایه بوده و در باغ ها بایستی پایه نر و ماده به نسبت مناسبی موجود باشد. در باغ های قدیمی این نسبت 1:8 و در سایر باغات نسبت 1:20 مناسب می باشد.

پسته (درون پوسته سخت) در بازار مصرف بیشتری دارد. نکته مهم کیفیتی در پذیرش پسته ها این است که پوسته عاری از لکه و تغییر رنگ باشد. این امر نه تنها از جنبه ظاهری اهمیت دارد بلکه وجود لکه در پوستهً پسته ممكن است نشانگر وجود پاتوژن ها و حملهً حشرات قبل از برداشت می باشد.

تأخیر در زمان برداشت و فرایندهای بعدی نیز باعث ایجاد لکه و بروز سایر آلودگی ها در پسته می گردد. در هنگام فرآوری دانه ها تا رطوبت 7-5 % خشک می گردند.

نکات مهم در درجه بندی پسته ها :

میزان خشکی، اندازهً مغز، عدم حضور مواد خارجی و عاری از آسیب حشرات، عدم حضور پوسته و مغز آزاد و همچنین عدم وجود لکه و یا باقیماندهً پوسته و دانه های پوک و ناخندان

به طور كلي در درجه بندي پسته دو نكتهً اصلي مورد توجه رقم و سايز پسته مي باشد.

پسته در ايران رقم هاي متفاوتي را شامل مي گردد ازجمله اوحدي، كله قوچي، احمدآقايي، اكبري، بادامي، ممتاز، سفيدپسته، و ... كه در مبحث تجاري همهً اين ارقام در دو گروه Round  و Long قرار مي گيرند و وجه تمايز آنها سايز پسته مي باشد. در اين ميان رقم اوحدي گسترده ترين رقم تجاري كشور محسوب مي گردد كه در گروه Round قرار مي گيرد.

براي اندازه گيري سايز پسته از واحد انس استفاده مي شود. هر انس پسته مساوي با 4/28 گرم مي باشد. دامنه سايزهاي مختلف پسته به شرح ذيل مي باشد:

 

32-30 / 30-28 / 28-26 / 26-24 / 24-22 / 22-20 / 20-18

 

 

افلاتوكسين

افلاتوکسین سمی است که به وسیله قارچ آسپرجیلوس فلاووس و یا آسپرجیلوس پارازیتیکوس ترشح می شود. در سال 1940 ترشح این سم از قارچ آسپرجیلوس گزارش شده است . وجود این سم در بادام زمینی های آلوده موجود در خوراك بوقلمون ها در انگلستان موجب مرگ بیش از 100000 بوقلمون گردید.

از نظر شیمیایی افلاتوکسین متعلق به گروه Bisofuranu isocoumarine  می باشد. تاکنون 18 نوع افلاتوکسین شناسایی و گزارش شده است که از میان آنها B₁ وB₂وG₁وG₂ بیشتر در پسته دیده می شود. نوع   B₁سمی تر از بقیه بوده و فرمول شیمیایی این ماده C₁₇H₁₂O₆ می باشد.افلاتوکسین ها دارای طیف وسیعی از عوارض در سیستم بیولوژی است که در پاره ای از پستانداران ، پرندگان و ماهی ها سرطان زا بوده و گاهی هم جهش زا و یا مولد مولودهای ناقص Tetratogenieمی باشند. به طور کلی افلاتوکسین ها بوجود آورنده نکروز و سیروز حادکبدی می باشند. عوارض مزمن وجود افلاتوکسین شامل آسیب های کبدی، کاهش رشد، آسیب های کلیوی، کم خونی، اختلال در سیستم دفاعی، اختلال درمتابولیسم چربی ها و پروتئین ها بوده و عصبانیت، ناآرامی، دردهای شکمی، اسهال، اختلالات روده ای و مرگ جزء عوارض حا د آن بشمار مي رود.

آلودگی حا د به افلاتوکسین موجب زردی ،تجمع چربی در کبد و خونریزی می شود. گر چه کبد آماج حملهً افلاتوکسین می باشد اما ضایعات سرطانی در دیگر اندامها بویژه معده، کلیه، رودهً بزرگ،  غدد بزاقی و اشکی و نسج پوست پستانداران گزارش شده است. بین افلاتوکسین ها نوع B₁ سمی ترین و سرطان زا ترین ماده طبیعی است که تا به حال در غذای آلوده انسان و دام شناخته شده است. مهمترین شرایط لازم برای فعالیت این قارچ ها و در نتیجه تولید افلاتوکسین در مواد غذایی حرارت و رطوبت می باشد. مناسبترین حرارت برای فعالیت آنها بین^oC35-25 (^oF90-77) و برای تولید سم^oC 25 می باشد.قارچ های مولد افلاتوکسین برای فعالیت به رطوبت كافي نیاز دارند و چنانچه رطوبت حداقل موجود نباشد قادر به فعالیت نبوده و یا افلاتوکسین تولید نخواهد شد. حداقل رطوبت نسبي مورد نیاز برای رشد و فعالیت قارچ 85 % می باشد . خوشبختانه در این مناطق رطوبت نسبی هوا زمانی که محصول روی درخت است به حد مورد نیاز قارچ نمی رسد مگر به دلیل بارانهای زود هنگام یا برداشت دیر هنگام محصول.

 یکی دیگر از عواملی که رشد قارچ و تولید سم را افزایش می دهد صدمه هایی است که به وسیله حشرات وارد می شود، مثل وجود سن سبز و بویژه پروانه مغز خوار پسته.  زیرا علاوه براینکه راه ورود کرم محل مناسبی برای نفوذ قارچ است، فضولات کرم نیز محیط مناسبی برای رشد قارچ محسوب می شود.

عدم شادابی پوسته سبز پسته و شکاف برداشتن آن قبل از موقع شرایط را تا اندازه ای برای رشد اولیه قارچ آماده می نماید. در صورت وجود شرایط مساعد دمایی و رطوبتی این قارچ ها بیشتر در مواد غذایی ذیل مشاهده می شوند:

- غلات شامل ذرت، سورگوم، ارزن، برنج و گندم

- دانه های روغنی شامل سویا ، آفتابگردان و پنبه دانه

- ادویه جات شامل فلفل قرمز و سیاه

- خشکبار درختی مانند پسته، بادام، گردو و نارگيل

 

اگر چه آلودگی به این سم بیشتر در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری مثل آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین شیوع دارد ولی در مناطق معتدل مثل اروپا و آمریکای شمالی هم دیده شده است. آلودگی به قارچ و تولید مداوم افلاتوکسین از زمان حضور محصولات در مزرعه شروع و در زمان برداشت ، بعد از برداشت و انبارداری ادامه دارد. سرعت و میزان آلودگی بستگی به دما، رطوبت، نوع خاک و شرایط انبارداری دارد. جلوگیری از آلودگی محصول حساس با کاهش رشد کپکهای مولد سم و کاهش تولید سم  مؤثرترین راه جهت محدود نمودن آلودگی است.انجام این عمل با کاهش عفونت ها ی قارچی در محصولات به وسیله خشک کردن سریع، انبار داری صحیح، استفاده به موقع از قارچ کش ها و اجرای صحیح عملیات بعداز برداشت، حمل و نقل و سایر موارد می باشد.در طول حمل و نقل با کشتی و انبارداری رشد کپکهای مولد سم و تولید سم به فاکتورهای مختلفی از جمله رطوبت، دما،ترکیب هوا، حمله حشرات و سایر میکروارگانیزم ها ، زمان انبارداری ، فرایندهای شیمیایی، عفونت، اسپورها و شرایط انبارداری بویژه نشت رطوبت و تراکم بخا رات می باشد.

 

بسیاری از گونه های افلاتوکسین به خشکبار حمله کرده و مغز دانه را قبل از برداشت مصرف می نمایند . به عنوان مثال بیش از 13 گونه افلاتوکسین از مغز پسته در باغات ایران و 14 گونه در ایالات متحده ایزوله شده است.(1994)

در زمان برداشت پسته،  پوسته سخت آن به طور طبیعی شکافته شده و پسته به اصطلاح خندان می شود، اما خوشبختانه پوسته نرم رویی، پسته را از آلودگی به حشرات ایمن می نماید. گاهی اوقات شکافته شدن پوسته نرم رویی مغز پسته  را در معرض حملات حشرات و  قارچ ها قرار می دهد که به این پدیده زود خندانی می گویند. در بعضی کشورها میزان زود خندانی حتی به 30درصد هم می رسد. با آزمایش پسته های زود خندان در یک مطالعه مشخص شده که حداقل 20درصد آنها آلوده به افلاتوکسین می باشند.(1995)

علاوه بر زود خندانی، شکافتن پوسته رویی بر اساس برداشت دیرهنگام و حمله پرندگان نیز رخ می دهد. دانه های زودخندانی که در باغ آلوده شده اند در طول حمل و نقل و فراوری آلودگی را منتقل می کنند. رطوبت و دمای بالا این امر را تشدید می کند.

به طور کلی جهت جلوگیری از آلودگی محصول رعایت اصول بهداشتی در باغ ، عملیات برداشت، حمل و نقل، تجهیزات فراوری، بازرسی و سورت، آماده سازی، پروسس و انبار داری ضروری می باشد.CODEX STAN B1  (1981)

در مواد غذایی مثل شیر نوع دیگری از افلاتوکسین به نام M₁ و M₂ وجود دارد که در اثر مصرف گیاه آلوده به افلاتوکسین های B₁ و B₂ توسط دام به وجود می آید. وجود افلاتوکسین ها در شیر یکی از نگرانی های تولیدکنندگان شیر می باشد زيرا FDA حد مجاز افلاتوکسین در شیر راppb 0.5  افلاتوکسین M₁ اعلام نموده است. گله های گاو نسبت به افلاتوکسین حساسیت کمتری دارند.

 

روشهای تشخیص و اندازه گیری:

افلا توکسین ها و سایر سموم قارچی با استفاده از تکنولوژی هایی  ساده و ارزان قیمت و هم دقیق و گران قابل اندازه گیری می باشند. روش تیره و روشن یکی از این روش هاي ساده بوده که تنها برای افلاتوکسین بکار رفته و یک آزمون فرضی می باشد. اساس آن بر پایهً استفاده از نور ماورای بنفش برای تولید فلورسانس سبز- زرد از اسید کوجیک می باشد. این اسید از قارچ های مشابهی که افلاتوکسین ترشح می نمایند تولید شده و بنابراین پتانسیل حضور افلاتوکسین را به طور غیر مستقیم نشان می دهد. این روش به دلیل امکان خطاهای مثبت و منفی زياد منسوخ شده است.

امروزه از روش های سرولوژیکی برای تشخیص افلاتوکسین و سایر مایکوتوکسین ها استفاده می گردد. یکی از این روش ها استفاده از کیت های تشخیص دهنده  با سرعت بالا، قیمت کم و سهولت کاربرد است. در این کیت ها از آنتی بادی هایی برای به دام انداختن سموم قارچی خاصی که از دانه یا خوراک دام استخراج شده است استفاده می گردد. درآزمایشگاه های تجاری از روش های کروماتوگرافی PLC و  GCو HPLC که روش هایی مطمئن برای تشخیص سموم قارچی می باشند، استفاده می گردد.

در همه این روش ها قبل از انجام آزمون بایستی نمونه را آماده سازی نمود.

طریقه جمع آوری و آماده سازی نمونه از نکات مورد توجه در آزمون تشخیص میزان سموم محسوب می گردد. نمونه های برداشته شده بایستی نماینده کل محمولهً مورد آزمایش بوده و مقدار آن نیز برای اندازه گیری با دقت ppb کافی باشد.

ppb یا همانpart per bilion در آزمون های اندازه گیری  به معنای ميكروگرم در ليتر یا نانوگرم در ميلي ليتر می باشد.

به دلیل اینکه میزان آلودگی در همهً مغزهای دانه ها یکسان نبوده و توزیع دانه های آلوده یکنواخت نمی باشد ممکن است یک آزمون دارای نتایج متفاوتی باشد به همین علت طریقه نمونه برداری به گونه ای است که تقریبا‌" از تمامی قسمت های  محموله برداشته شود.

وزن خالص هر محموله پسته براي انواع پسته و مغز پسته نبايد از 25000 كيلوگرم بيشتر باشد. اگر وزن خالص هر محموله از 25 تن تجاوز نمايد بايستي آن را به دو يا چند زير محموله تقسيم نمود و از هر زيرمحموله بطور جداگانه نمونه برداري انجام و آزمون صورت گيرد.

 سپس نمونه برداشته شده به صورت خشک یا مرطوب در آسیاب های مخصوص آسیاب شده و از خمیر پسته یا آرد پسته حاصل شده به میزان کافی نمونه جهت آماده سازی محلول و انجام آزمایش برداشت می گردد.

 

 

صادرات

قوانين كلي صادرات:

-         صادرات در گوني هاي  كنفي ممنوع بوده و تنها در گوني هاي پلاستيكي و يا بسته بندي هاي وكيوم، كارتن، قوطي و شبيه به اين مجاز مي باشد.

-         تعداد بسته ها در يك محموله نبايستي از 500 بسته 50 كيلوگرمي تجاوز نمايد.

-         مشخصات اجباري قابل درج بر روي هر برچسب يا بسته به شرح زير است:

1-     رقم پسته

2-     وزن خالص هر بسته

3-     شمارهً لات (محموله)

4-     ذكر جملهً توليد شده در جمهوري اسلامي ايران

 

صدور به كشورهاي غير اروپايي:

در اين صورت انجام آزمايش افلاتوكسين اجباري نبوده و تنها در صورت درخواست مشتري و يا ارائه حد مجاز خاصي از سوي كشور مقصد انجام مي گيرد به عنوان مثال اين حد مجاز از سوي كشور عراق  ppb 5براي افلاتوكسين ₁B و ppb 15 براي افلاتوكسين كل اعلام شده است .

براي آزمايش فيزيكي سه نمونهً يك ونيم تا دو و نيم كيلوگرمي از طرف اداره استاندارد برداشت مي شود. براي آزمون شيميايي در صورت نياز بين 18-16 كيلوگرم نمونه برداشت مي گردد.

 

صدور به كشورهاي عضو اتحاديه اروپا :

در مورد صادرات به كشورهاي اروپايي آزمون فيزيكي توسط ادارهً استاندارد و آزمون شيميايي توسط ادارهً بهداشت و كنترل مواد غذايي انجام مي گردد. به عنوان مثال از يك محمولهً 25 تني حدود 32كيلوگرم نمونه برداشت مي شود. حد مجاز افلاتوكسين كه آخرين بار از سوي سازمان FAO   تعيين شده استppb  2 افلاتوكسين 1B و ppb 4 افلاتوكسين كل مي باشد ولي در حال حاضر در ادارهً بهداشت شهرستان رفسنجان تنها براي محموله هاي حاوي ميزان ppb 0 افلاتوكسين گواهي صادرات صادر مي گردد.

 

كشورهاي عضو اتحاديهً اروپا شامل:

آلمان، انگليس، ايتاليا، فرانسه، بلژيك، اسپانيا، يونان، اتريش، ايرلند، سوئد، دانمارك، پرتقال، هلند و لوكزامبورگ.

براي صادرات به خارج از كشور هم كشورهاي اروپايي و هم كشورهاي غير عضو اتحاديهً اروپا علاوه بر گواهي هاي ذكر شده به گواهي قرنطينه نيز نياز است.

 

 

سيستم وكيوم

 

وكيوم به معناي فرآيندي جهت حذف  هواي اطراف محصولات غذايي و به دنبال آن دوخت غير قابل نفوذ بسته به گونه ايست كه محصول در يك محيط پايدار قرار گيرد. بويژه وكيوم شيوهً مناسبي براي بسته بندي خشكبار مي باشد.

 با اجراي سيستم وكيوم  و حذف هواي داخل بسته از رشد باكتري، كپك، مخمر و ساير ميكروارگانيزم هايي كه براي رشد به اكسيژن نياز دارند جلوگيري مي گردد. با خروج هوا و دوخت هرمتيك بسته ميزان اكسيژن شروع به افت نموده  در حالي كه ميزان دي اكسيد كربن بالا مي رود. اكسيژن كم و دي اكسيد كربن بالا بطور مشخصي رشد ميكروارگانيزم هاي مولد فساد را كاهش داده و زمان ماندگاري را بالا مي برد. هر فرد مسؤول مثل خريدار، فروشنده، انباردار و حتي مصرف كننده در منزل نيز مي تواند از بسته بندي وكيوم جهت افزايش زمان ماندگاري يا طول عمر محصول خود استفاده نمايد.

در مورد خشكباري چون پسته نيز وكيوم از بهترين روش هاي نگهداري محسوب مي گردد.همانطور كه مي دانيد مشكلي كه امروزه دامنگير صادرات پسته ايراني شده است وجود و رشد قارچ هاي مولد افلاتوكسين مي باشد. اين قارچ ها براي رشد و توليد سم نياز به شرايط محيطي ويژه اي دارند كه از مهمترين آنها رطوبت و دما مي باشد. ميزان رطوبت مورد نياز بيش از 15% و دماي بهينهً رشد 35-25 درجه سانتيگراد و براي توليد سم 25 درجه سانتيگراد مي باشد.

با كاربرد وكيوم در بسته بندي محصول پسته اي كه تا حد كمتر از 7-6% خشك شده است با جلوگيري از تبادل رطوبتي و هوايي با محيط بيرون،  امكان بالا رفتن رطوبت درون بسته به صفر نزديك شده و بدين ترتيب از رشد قارچ هاي مذكور جلوگيري مي گردد. بنابراين ميزان سم موجود(و يا شرايط اوليهً محصول در صورت عدم وجود سم )  در طول حداقل دو سال هيچ گونه تغيير محسوسي را نشان نمي دهد.

وكيوم به معناي حذف افلاتوكسين از محصول نمي باشد بلكه به معناي حفظ شرايط قبل از بسته بندي محصول به مدتي تقريبا" طولاني است.

علاوه بر اين بسته بندي وكيوم،  پسته را از تند شدن چربي ها محافظت نموده و همهً اين عوامل در كنار هم راه حل مناسبي براي بسته بندي پسته جهت انبارداري طولاني مدت و صدور پسته به نقاط دوردست مي باشد.

 

مؤسسات وابسته :

                                                                                        ISIRI ادارهً استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

                                                                           FCL      آزمايشگاه كنترل مواد غذايي

                                                                          FDA             سازمان غذا و دارو

                                                                    FAO   سازمان مواد غذايي و كشا ورزي

Recent  Development  in Biopolymer  Industry

 

Nosrat  madady mahany*

*MSc.  Rafsanjan Industrial Complex

 

Abstract:

Biopolymer   are polymer that are generated from renewable natural sources, are often biodegradable, and not toxic to produce.

They can be produced by biological systems (i.e. micro-organisms, plants and animals) or chemically synthesized from biological starting materials (e.g. sugars, starch, natural fats or oils, etc).

A wide range of emerging applications rely on all three of these production techniques .Biopolymers are being developed for use as medical materials, packaging,  cosmetics, food  additives, clothing fiber, water treatment chemicals, industrial plastics, absorbents, biosensors and even data storage elements.

Conventional plastics, formed from fossil fuels, are being joined in the market place by materials created with processes much less harmful to environment. Biopolymers may used alone or to complement conventional plastics, thus reducing the required volume of each, and increasing desirable qualities of the final product. The biopolymer industry is an exciting and innovative area of research for agricultural and bio resource engineers.

 

Introduction

The conventional definition of biopolymers as defined by biochemists, is that  they are biological macromolecules in which many identical or similar small  molecules are covalently  linked to one another to form a long chain .biopolymers may be defined as products which are based on renewable agricultural or bio mass feed stock, capable of behaving like conventional plastics in production and utilization, but degradable through microbial  processes upon disposal .It is this progressive development of biopolymers which has led to a surging interest of plastic and composite industry based on biological materials.

Worldwide production of plastics consumes approximately 270 million metric tons of fossil fuel each year, as a source of feed stock and energy. Although fossil fuels are still readily available, biopolymer researchers are in tune with the fact that a replacement feed stock for plastic materials will be required within a relatively short time. The development of bio-based products is a promising option in reducing this widespread   dependence on fossil fuels.

In addition to reducing   fossil fuel dependence and rate of landfill use, biopolymers are also an excellent gateway to expending value-added processing of agricultural materials. In   another aspect of value-added processing, biopolymers which are produced within plant material have also been developed. There are also economic grounds for   further development of the biopolymer   industry- returning   to issues surrounding fossil fuel,

  The   prices for crude oil have hit an all time high in recent months Economically plastic manufactures are aware of the need to develop new methods to produce their product. Agricultural  producers are also interested in exploring and developing. The natural fiber  processing industry , as  it could potentially provide income from biomass, e. g.   flax straw, which is usually burnt.

The focus will be on materials or processes under recent development. Particular attention is warranted for fiber-reinforced composites, starch based materials, plant produced polymer, microbial  produced polymers, and biologically based resins, coating and adhesives.

 

Plant produced  polymer

 

Some of the most recent advances in biopolymer research have focused on the genetic engineering of  conventional plants, in order to develop molecular processes by which the plants actually produce usable polymer materials within their cellular tissue. The polymer material  which researchers are interested in corporation  in plant tissues is poly hyroxybuttyrate (PHB), which has mechanical properties similar to these found in polypropylene (PP). This fully biodegradable thermoplastic polyester material is commonly found in nature, as intracellular deposits in bacteria, formed as a carbon and energy storage mechanism when the bacteria is under stress.

There is conventional method PHB production, which involves on energy- intensive and expensive process of sugar fermentation. Corn, sugarcane, switch grass , mustard and alfalfa have all been considered for genetic engineering toward PHB production.

 

Microbial produced  polymer

Approximately 80 year ago, the first PHB polymer was isolated from a Bacillus magaterium bacteria cell. The common biopolymers which are able to be isolated from bacterial cells are Poly hyroxy alkanoates (PHAs). Poly lactic acid(PLA) , and  PHBs,  which have properties similar to those found in polyethylene and polypropylenes.

These biopolymers are found in nature, as intracellular deposits in bacteria, produced when bacteria must survive under unfavorable conditions.

A number of materials are found to be suitable fermentation feed stocks for the bacteria, including pure fructose, barley malt , and even sesame oil pure itself. Pure fructose produced the highest PHB content in the bacterial cells, to maximum of approximately 15% by dry weight . the PHB was stored as inclusion bodies in the bacterial cell cytoplasm, and was extracted by centrifugation and a multi-step washing process. Poly lactic  acid (PLA) production is unique in its requirement of bacterial fermentation of the feedstock material, followed by condensation of the lactic acid product.

  Micro bialy – produced biopolymers are generally quit similar to these produced within  genetically engineered plants. However, there are great differences between the two methods for their formation in the case of microbial production of biopolymers, the factor inhibiting wider use of the practice is the high cost associated with feedstock materials and the time required to produced the end product.

 

 

 

 

 

 

 

References:

1- M. Nurbas, and T. Kutsal, Iranian polymer journal 13(1) , 2004, 45-51.

2- M.A. Kolybaba, Tabil,S. A. Panigrahi, The society for engineering in agricultural, food , and  biological systems, paper number :MB 04-403, September 24-25, 2004, Canada.

3- www.biopolymer.net

4- www. Biopolymerinnovations.com

 

 

 

   

 

 

 

اثرات زيست محيطي گاز دي اكسيد گوگرد

 

نصرت مددي ماهاني،  كارشناس ارشد شيمي و كارشناس پروژه مجتمع صنعتي رفسنجان

 

مقدمه

    محيط زيست مجموعه اي بسيار عظيم و درهم پيچيده از عوامل گوناگوني است كه بر اثر يك روند و تكامل تدريجي موجودات زنده و اجزاي سازنده سطح  زمين بوجود آمده است و بنابر اين در فعاليت هاي انسان تاثيرگذاشته و از آن نيز متاثر مي گردد .

اهميت حفاظت محيط زيست در جوامع امروزي امري بديهي  است ، بدون شك اجراي هرگونه برنامه نياز به دانش كافي و شناخت لازم از محيط و آلاينده هاي آن دارد .

خالق مهربان طبيعت هزاران سال ساكنان اين كره خاكي را  ميزباني كرده است، همه موجودات روي زمين كوشيده اند تا به قوانين و نظام طبيعت گردن نهند و خود را با آنها سازگار سازند . تنها انسان است كه مي كوشد طبيعت را به زير فرمان خود در آورد . مسئله آلوده ساختن محيط زيست خطريست براي تمام موجودات در سراسر كره زمين از اينرو همه در مقام يك انسان مكلفيم در اين زمينه هوشيار باشيم و احساس مسئوليت كنيم . آلودگي هوا يكي از پديده هاي زندگي مدرن امروزي ناشي از پسماندهايي  است كه در اثر فعاليت هاي شبانه روزي بشر بوجود مي آيد ، اين پسماندها  ناشي از توليد مواد غذايي، صنعتي ، كالاهاي مختلف و انرژي است . پنج نوع از مواد بعنوان آلوده كنندهاي عمده هوا شناخته شده اند كه باعث بوجود آمدن بيش از 90% از عوامل آلودگي هوا مي شوند . اين پنج مورد عبارتند از : 1- كربن مونوكسيد 2- اكسيد هاي نيتروژن  3- هيدرو كربن ها  4- ذرات معلق   5- اكسيدهاي سولفور

جلوگيري از آلودگي محيط زيست و يا كمتر آلوده كردن محيط زيست مسئله اصلي جوامع بشري مي باشد . كارخانه هاي ذوب و استخراج فلزات سهم قابل ملاحظه اي در ايجاد آلودگي دارند و آلودگي هاي گازي ،آلودگي صوتي، آلودگي گرد وغبار و آلودگي حرارتي را ايجاد مي نمايند . كه اكسيدهاي سولفور از عمده ترين آلوده كننده هاي گازي اين واحدها است . در مجتمع مس سرچشمه روزانه 18000  تن گاز  SO₂  به هوا فرستاده مي شود كه بصورت دود در هوا پراكنده و منطقه را تا  شعاع 70 كيلومتري آلوده ساخته و حتي مسموميت هاي تنفسي نيز در اطراف مجتمع مس سرچشمه گزارش شده است . با برنامه ريزي صحيح و سرمايه گذاري مي توان قسمتي از گاز  SO₂   توليد شده را بازيابي نمود و به مصرف توليد اسيدسولفوريك رساند ( طرح  در حال انجام مجتمع مس سرچشمه ).

 توليد اسيد سولفوريك در مجتمع مس سرچشمه علاوه بر اينكه ميزان آلودگي را تا حد زيادي كاهش مي دهد ، مي تواند براي مصرف خود مجتمع و همچنين براي توليد كودهاي فسفاته مورد استفاده قرارگيرد . با توجه به امكان تامين خاك فسفات در منطقه يا مناطق همجوار ، توليد كودهاي فسفاته  امكان پذير است . از نظر ضرورت كنترل آلودگي با توجه به ويژگيهاي گازهاي ناشي از فعاليتهاي معدني روي سنگ مس اهميت زيادي دارد زيرا سولفورهاي اكسيدي به بيشترين مقدار در اتمسفر انتشار مي يابند. گاز  SO₂ ،  دي اكسيد گوگرد گازي است بي رنگ با بوي تند ، غير قابل اشتعال كه به آساني در آب حل نمي شود . با نقطه ذوب ^oC 5/75- و نقطه جوش C^o10-   در غلظت هاي نزديك  ppm3   بوي زننده و سوزش آوري دارد . بر اساس برآوردهاي جهاني سالانه 146 ميليون تن  گاز  SO₂   مستقيما" وارد اتمسفر مي گردد . انتشار اين گاز عمدتا" از احتراق زغال سنگ بوجود مي آيد . احتراق سوخت نفتي و ذوب سنگ معدن سولفيد سهم كوچك ولي مهمي در انتشارگاز  SO₂ در اتمسفر دارد .

در حدود 4/3 از  گاز  SO₂  ناشي از فرايندهاي صنعتي به عمليات ذوب كننده ها مربوط مي شود و آلودگي اكسيد سولفور غالبا" از فعاليت هاي ذوب كننده بوجود مي آيد . اغلب كاني هاي سولفيد تغليظ شده بر اساس واكنش زير در هوا برشته مي شوند تا سولفيدها به آساني كاهش يافته و به اكسيد ها تبديل گردند.( بر اساس واكنش زير)

 

2Cu₂S +3O₂→2Cu₂O+2SO₂(g)

 

بنابر اين عمليات ذوب فلزات به طور مرتب گاز  SO₂  را بعنوان يك محصول فرعي توليد مي كند كه وارد اتمسفر مي گردد . بخش عظيمي از اين  SO₂ به صورت  SO₃    اكسيد مي شود كه با بخار آب توليد اسيدسولفوريك مي نمايد ، دود ابر مانندي كه تركيبي از گاز  SO₂  و  SO₃  با آب است و در هواي سايت هاي كارخانه هاي برق و ذوب فلزات وجود دارد حاصل همين تركيب مي باشد .

 

مضرات گاز SO₂ :     

گاز SO₂ با توجه به ويژگي هايي كه دارد از جمله بوي تند و سوزش آور، به آساني در آب حل مي شود و خاصيت خورندگي پيدا مي كند و  تاثيرات سوئي بر گياهان ، انسان و اجسام دارد.

تاثيرات گاز SO₂ بر گياهان :

آسيب شديدي كه در نتيجه در معرض قرار گرفتن با غلظت بالاي   SO₂ به مدت كوتاه ، با قسمتهاي مرده برگهايي كه خشك مي شوند يا به رنگ سبز روشن يا عاجي در مي آيند مشخص مي شود . اگر برگ درختان در معرض گاز   SO₂  با غلظت پايين و به مدت طولاني باشد باعث آسيب هايي مانند زرد شدن تدريجي برگها مي گردد. وجود گاز  SO₂ همراه با رطوبت باعث ايجاد لكه روي برگ درختان مي گردد.

 

تاثيرات گازSO₂ بر بدن انسان :

اغلب تاثيرات SO₂ بر سلامتي انسان به ناراحتي هاي تنفسي مربوط مي شود گاز  SO₂ بر ديد انسان تاثير گذاشته و به ميزان قابل توجه از ميزان ديد مي كاهد . غلظت پائين تر ازppm 25   تاثير شديد و آزار دهنده اي بر سطح فوقاني تنفسي و چشمها وارد مي كند .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول اثرات مضرگاز SO₂ بر بدن انسان

 

     

 

در غلظت هاي بالا استنشاق SO₂ باعث جذب 95 درصد از آن در حفره بيني مي شود . اين مقدار در غلظت هاي پائين به50% تقليل مي يابد .

 

 

 

تاثيرات گاز₂SO   بر اجسام :

گاز₂SO  در حضور رطوبت ، تشكيل اسيد مي دهد خوردگي را تشديد مي نمايد . معمولا " مس و نقره در هوايي كه گاز₂SO  وجود دارد دچار خوردگي شده و سياه مي شوند. براي فلزات روي، آهن و كادميم خوردگي بيشتري ايجاد مي كند و براي سرب ، آلومينيوم و فولاد ضد زنگ اثرات كمتري دارد ، اين سه ماده به علت اينكه سولفات نا محلولي بر روي سطح شان تشكيل مي شود و اين سولفات به عنوان پوشش عمل كرده و از خوردگي بيشتر جلوگيري مي نمايد.

در مورد فولاد و آهن ، اگر باران زياد ببارد ، سطح فلز شسته و اسيدش خارج و خوردگي كاهش مي يابد گاز₂SO عمدتا" باعث خوردگي اجسامي مانند سنگ مرمر ، سنگ آهن و ملات حاوي كربنات ها مي گردد، چرم هم  گاز₂SO  را جذب و دوام خود را از دست مي دهد . كاغذ نيز گاز₂SO  را جذب و باعث بي رنگي و بي دواي كاغذ مي گردد. اصولا" فرسايش فلزات در محيط هاي شهري 5/1 تا 5 برابر محيط هاي غير شهري است. اكسيدهاي سولفور در صورتي كه در هوايي قرار گيرند كه ذرات معلق در آن وجود داشته و رطوبت نسبي نيز نسبتا" بالا باشد،  شديدترين اثر نامطلوب را برآلوده نمودن محيط زيست خواهند داشت. براي كاهش توليد گازهاي دي اكسيد گوگرد در صنايع ذوب فلزات مي توان از روش هاي ديگر غير از حرارتي مانند هيدرومتالوژي استفاده كرد. در روش هيدرومتالوژي هنگام حل كردن سولفورهاي معدني عملا" گوگرد بصورت عنصري به دست مي آيد و بدين ترتيب از توليد گاز ₂SO  جلوگيري مي شود.

همچنين با استفاده از بيوفيلتر در حذف آلايندهايي مانند  ₂SO و H₂S  مي توان حجم اين آلاينده هاي محيط زيست را كاهش داد. چندين روش براي گرفتن گاز₂SO  هوا موجود است . در يك روش سنگ آهك را حرارت مي دهند كه آهك توليد مي شود از تركيب آهك با      SO₂ كلسيم سولفيت به صورت جامد تشكيل شده كه مي توان آن را با رسوب دهنده هاي الكترو استاتيكي از دودكش خروجي جدا كرد . روش ديگر براي به دام انداختن SO₂ عبور آن از ميان سديم كربنات  مذاب  است با اين روش سديم سولفيت جامد تشكيل مي گردد.

روش ديگري كه كمتر مورد استفاده قرار مي گيرد براي دور كردن و پراكنده كردنSO₂  استفاده از دودكش هاي بلند است كه در مجتمع مس سرچشمه مورد استفاده قرار گرفته است. بهترين روش براي كاهش ميزان گاز ₂SO محيط مخصوصا" در كارخانه هاي ذوب فلزات مانند مجتمع مس سرچشمه جمع آوري و تغليظ گاز و سرانجام تبديل آن به اسيد سولفوريك است.

 

 

باران اسيدي:

اسيدهايي كه از اكسيد هاي گوگرد توليد مي شوند (₄SO₂H و ₃SO₂H) و اسيد هايي كه از اكسيدهاي نيتروژن توليد مي شود( HNO₃و HNO₂  ) بوسيله باران و برف از هوا شسته شده بارش هايي با pH  پايين تر از 6/5 ايجاد مي نمايد .

 باران اسيدي از چند راه بر درختان آسيب مي رساند . يكي آنكه اختلالاتي در روزنه برگ درخت ايجاد مي كند كه سبب ازدياد تعريق و كمبود آب در درخت مي شود . همچنين باران اسيدي خاك را اسيدي مي كند و به ريشه هاي گياه  آسيب مي رساند و بنابراين جذب آب  و مواد درخت كاهش مي يابد . علاوه بر آن باران اسيدي مواد معدني مورد نياز خاك را مي شويد و اين مواد به آبهاي زير زميني رانده مي شود و بالاخره ساختارهاي سطحي پوست و برگها با  باران اسيد تخريب مي شوند .

اسيد سولفوريك :

اسيد سولفوريك ماده اي است بي رنگ و داراي اثرات سمي قوي كه  در هواي مرطوب به شدت آتش زا است ، اين اسيد داراي خواص شميايي و فيزيكي زير است :

وزن مخصوصgr/ml 84/1

  نقطه جوش  ^oC 315

 نقطه ذوب ^oC 4/10   

وزن مخصوص حالت بخارgr/ml 4/3

اسيد سولفوريك با آب و ديگر مواد آلي واكنش مي دهد و توليد گرماي فراوان مي نمايد . اسيد سولفوريك ازسال 1800 قابل دسترس است و براي توليد كودها (سوپر فسفات ) ، سولفات آلومينيوم ، تصفيه نفت ، توليد  رنگدانه هاي معدني ، توليد باطري هاي ماشين و  دترجنت هاي خانگي مورد استفاده قرار مي گيرد . با تركيب سولفوريك اسيد با هيدروكسيد كلسيم . سولفات كلسيم "گچ" توليد ميگردد كه اغلب در بعضي از شرايط خاك در مزارع و باغ ها مورد استفاده قرار مي گيرد. مواد خام براي توليد سولفوريك اسيد ، هوا و سولفور مي باشند قبلا" از سوختن گوگرد براي توليد اسيد استفاده مي شده است. اكنون اكثر اسيد سولفوريك توليدي از واحدهاي ذوب فلزات توليد مي شود كه دي اكسيد گوگرد حاصل از ذوب كه جزء عوامل آلاينده محيط زيست است براي توليد اسيد مورد استفاده قرار مي گيرد.

توليد اسيد سولفوريك بر اساس مراحل زير است :

a) سوختن سولفور عنصري  براي توليد ₂SO يا جمع آوري ₂SO  حاصل از كارخانجات ذوب فلزات

b) واكنش دي اكسيد گوگرد با اكسيژن براي توليد تري اكسيد گوگرد

₃SO→₂SO1/2O₂+

C ) جذب تري اكسيد گوگرد در اسيد سولفوريك 98%

 

جريان گازSO₃  توسط اسيد سولفوريك %98 در يك پروسه دو مرحله جذب مي گردد. همان طور كه گاز جريان مي يابد و توسط اسيد جذب مي گردد با آب تركيب شده و توليد اسيد سولفوريك بيشتري را مي نمايد.

اثرات اسيد سولفوريك:

طراحي كارخانه هاي اسيد سولفوريك نسبت به 20 سال قبل تغيير كمي يافته است. دليل اين امر ، سادگي نسبي اين فرايند است در فاضلاب اگر مقدار تبديل ₂SO  ماكزيمم باشد،هزينه باز يافت افزايش مي يابد . كارخانه هاي اسيد هميشه مقدار زيادي گرما را توليد مي نمايد كه بايستي از آب براي سرد كردن استفاده شود . اسيد سولفوريك جزء هشت ماده خطرناك در حمل و نقل معرفي شده است و مقررات خاصي براي ذخيره و حمل و نقل آن وجود دارد . اين محصول نبايستي همراه با مواد مرطوب ، عوامل اكسيد كننده  يا افزودني هاي غذايي حمل و بارگيري شود.

ذخيره سازي بايستي در جاي خنك وخشك و دور از نور آفتاب انجام گيرد و بايستي دور از عوامل اكسيد كننده و افزودني هاي غذايي انبار گردد. انبار ذخيره اسيد بايستي داراي سيستم تهويه ، كف پوش ضد اسيد و فاضلاب مناسب باشد . كانتينرهاي اسيد ، هميشه بايستي بسته باشند و تمام وقت كنترل گردد تا نشتي نداشته باشند.

كساني كه با اسيد كار مي كنند بايستي از وسايل ايمني استفاده كنند تا از آلوده شدن چشم ، پوست و استنشاق بخار آن جلوگيري شود.

افزايش تهويه همراه با استفاده از شن و خاك در محل اسيد لازم است . از ريختن اسيد در آبروها جلوگيري شود. افراد بايستي بطور كامل از تماس مستقيم با اسيد خود داري نمايند، ازعينك ايمني و ماسك استفاده گردد و از دستكش هاي مخصوص و پوتينهاي لاستيكي استفاده گردد . براي جلوگيري از استنشاق اسيد بايستي از اسپيراتور استفاده شود . هنگامي كه كانتينرهاي فلزي را باز مي كنيد بايستي از ابزارهايي استفاده شود كه جرقه الكتريكي ايجاد ننمايد ، به اين علت كه احتمال وجود گاز هيدروژن وجود دارد ممكن است باعث آتش سوزي گردد. كانتينرهاي خالي اسيد نيز ممكن است خطرناك باشد از آنجا كه مقداري اسيد بصورت مايع يا بخار در كانتينرها باقي مي ماند .

اسيد سولفوريك آتش زا نيست با وجود اين اگر در معرض آتش قرار بگيرد مي تواند باعث افزايش آتش سوزي و تجزيه اسيد داخل كانتينر شود و گازهاي سمي₂SO  را ايجاد مي نمايد در اين حال بايستي كانتينر ها را با اسپري آب سرد كرد و كانتينرها  را از مسير آتش خارج كرد. از افزودن آب يا مايعات ديگر بر اسيد جلوگيري شود به علت واكنش شديد و گرمازايي كه توليد مي شود و گازهاي خورنده و سمي كه ايجاد مي گردد. در صورت آلوده شدن محيط با اسيد سولفوريك ، ابتدا بايستي محوطه با مواد قليايي مانند سود سوز آور ، آهك خنثي نمود سپس از يك ماده جامد  خالص مانند شن خشك و خاك براي از بين بردن آلودگي استفاده كرد . و نبايستي از مواد قابل احتراق استفاده نمود . اسيد سولفوريك اثرات حادي بر روي سلامتي افراد مي گذارد .

اسيد به شدت خورنده است و باعث ايجاد سوختگي هايي بر روي پوست مي گردد تماس اسيد با چشم باعث ايجاد جراحات سخت و شديد مي گردد. و استنشاق اسيد سولفوريك با غلظت

بالا باعث سوزش  و تحريك غشاهاي   موكوس  دهان و دستگاه تنفسي مي گردد . همچنين باعث عطسه ، سرفه و فاسد شدن دندانها مي گردد.

اثرهاي سيستماتيك اسيد شامل افزايش سريع فشار خون ، عفونت هاي تنفسي و ناراحتي هاي هاضمه مي باشد..                                                                                 

سوپر فسفات :

اين نوع كود ازطريق مخلوط نمودن اسيد سولفوريك با سنگ فسفات طبيعي تهيه ميگردد . سوپرفسفات كودي است قوي و تقريبا مناسب تمام گياهان است ، تأثيربدي برخاك ندارد بنابراين مي توان آن رابراي خاكهاي آهكي ويا خاكهاي اسيدي مناسب دانست .

 

سوپرفسفات ها ، شامل سوپر فسفات معمولي ( حاوي 20 درصد پنتااكسيد فسفر ) وسوپرفسفات غليظ (حاوي 46 درصد پنتااكسيد فسفر) مي باشند . تركيب هردوكود ، عمدتا" ، منوكلسيم فسفات Ca(H₂PO₄)₂ بوده ومقدار كمي فسفات هاي آهن ، آلومينيم و دي كلسيم فسفات نيز به صور ت ناخالصي درآنها وجود دارد . اين كودها درآب محلول اند و سوپر فسفات معمولي 12-10 درصد گوگرد دارد .

 

سوپر فسفات تريپل :

اين كود داراي 46%  P₂O₅  قابل دسترس است و كمتر از يك درصد گوگرددارد . ساختن سوپر فسفات تريپل طي دو مرحله انجام ميشود در مرحله اول طبق معادله زير از تاثير اسيد سولفوريك برآپاتيت ، اسيد فسفريك بدست مي آيد:

Ca₁₀(PO₄)₆ + 10 H₂SO₄+ 20 H₂O ® 10CaSO₄ . 2H₂O + 6H₃PO₄ + 2HX

X= F, Cl, CO₃

مرحله دوم : اسيد فسفريك را از گچ جدا كرده و مجددا" باآپاتيت   تركيب مي كنند .

 

Ca₁₀(PO₄)₆X₂ + 12 H₃PO₄+ 9H₂O® 9Ca(H₂PO₄)₂+ H₂O + 2HX

 

براي توليد يك تن كود حاوي 20 درصدP₂O₅  نياز به 626 كيلوگرم خاك فسفات ، 390 كيلوگرم اسيد سولفوريك 93% و 90 كيلوگرم آب ميباشد . اين كود به  صورت دانه بندي براي مصرف مستقيم وهمچنين به صورت پودر براي ساخت كودهاي كامل بكارمي رود . كلسيم موجود در اين كود اثر اصلاحي داشته و ساير ناخالصي هاي موجود نيز دررفع كمبود و عناصر ريز مغذي مؤثر مي باشد .

پودرTSP در توليد انواع كودهاي مركب (14-14-14)  متداول است . درتجارت جهاني صادرات اين محصول بعد از دي فسفات آمونيم دررتبه دوم قراردارد .

 

سوپر فسفات ساده :

سوپر فسفات ساده ازواكنش اسيد سولفوريك با سنگ فسفات حاصل مي گردد .

 

Ca₅F(PO₄)₃+ 3.5 H₂SO₄ + 1.5 H₂O ®

1.5 Ca(H₂PO₄)₂. H₂O +3.5CaSO₄ + HF­

 

 اجزاي اصلي سوپر فسفات ساده CaSO₄ و  Ca(H₂PO₄)₂ هستند. علاوه براين دو تركيب ، سوپر فسفات داراي تركيباتي مانند   CaHPO₄ )مي تواند در اسيد سيتريك حل شود( ،  سولفات ، Ca₃(PO₄)₂  نامحلول و اسيد فسفريك آزاد است . سوپر فسفات يك كود مفيد است كه به سرعت حل مي شود وسازگاري زيادي با خاك وگياهان زراعي دارد .

كود سوپرفسفات ساده‌} Ca(H₂PO₄),CaSO₄ {ابتدا به صورت گرد مانند حاصل مي گردد كه مي توان بعنوان كود بكاربرد اما ابتدا آن را به شكل دانه درمي آورند دانه اين كود مزاياي بيشتري داشته و به سهولت قابل پخش مي باشد ، از طرف ديگر دانه اين كود مدت زمان طولاني تري به صورت قابل حل درخاك باقي مي ماند . سوپر فسفات معمولي بدليل نوع فرايند ساخت اثر اسيدي كمي درخاك ازخود  به جاي     مي گذارد . دركشور ايران با توجه به معادن سنگ فسفات دريزد ، چادرملو ، كرمان و بهبهان و امكان توليد اسيد سولفوريك درخوزستان ( بندرامام) و مجتمع مس سرچشمه ساخت سوپر فسفات معمولي   N-P₂O₅-K₂O-S) (0-20-0-23), (  دراستان كرمان برنامه ريزي شده است . اين كود علاوه برفسفر محتوي 40 تا50 درصد گچ نيز بوده كه دراصلاح خاكهاي شور ، آهكي وقليايي نيز مفيد مي باشد سوپر فسفات معمولي كه داراي 7 تا 5/9 درصد فسفر ( 16 تا22 درصد   P₂O₅ )  است وحدود 90% آن در آب انحلال پذير است وتمام آن قابل جذب محسوب مي شود وعلاوه برآن داراي 8 تا 10 درصد گوگرد بصورت سولفات كلسيم است برتري سوپرفسفات معمولي به بعضي ديگر ازمنابع فسفات به مقدار گوگرد  آن بستگي دارد .

 

مواد اوليه در توليد كود سوپر فسفات :

1-  اسيد سولفوريك  )  ( H₂SO₄ :

   اسيد سولفوريك مايعي بي رنگ ، بي بو و روغني است با مواد آلي ، كلريدها ، نمك ها وفلزها واكنش مي دهد . دردماي 340 درجه سانتيگراد به  SO₃ و آب تجزيه مي گردد .

وزن مولكولي :                     98.08 g/Mol                      

نقطه جوش:                         290 ⁰C       

نقطه ذوب:                         ⁰C   10.36

وزن مخصوص مايع :              1.84 g/ml

وزن مخصوص بخار :              3.4g/ml    

فشار بخار:                         1mmHg                     

فاكتور تبديل :                    1PPm  =4.01mg/L    

 

 

وضعيت توليد درداخل كشور :

درداخل كشور هم اكنون منبع فعال توليد اسيد دربندر امام خميني است كه ظرفيت توليد آن 3220 تن در روز مي باشد واحدهاي متعددي براي توليد اسيد درحال ساخت است كه اين واحدها معمولا" دراستان مركزي و استانهايي كه با بندر امام فاصله دارند ساخته مي شوند . كارخانه توليد كود شيميايي سوپرفسفات ساده دانه اي در رفسنجان نيز بايستي تامين اسيد خود را براساس دو منبع قرار دهد :

 

1-   اسيد حاصل ازمجتمع مس سرچشمه رفسنجان

2-   اسيد حاصل از واحد ذوب مس خاتون آباد

 

ظرفيت توليد اسيد درمجتمع مس سرچشمه 300 هزار تن درسال است وبرطبق برنامه درسال 1382 با ظرفيت 100 هزارتن راه اندازي خواهد شد . در واحد ذوب روي بافق هم سالانه درحدود 30 هزارتن اسيد سولفوريك توليد مي شود كه دراستان يزد مصرف      مي شود . لذا آن هم مي تواند بعنوان يك منبع جانبي درمواقع بحراني درنظرگرفته شود .

 

2) خاك فسفات :

خاك فسفا ت بعنوان ماده اوليه براي ساخت كودهاي شيميايي مانند سوپر فسفات ساده ، دي كلسيم فسفات ، سوپر  فسفات تريپل وساير كودهاي تركيب مورد استفاده قرار مي گيرد . آپاتيت وخاك فسفات دو مينرال اصلي ومهم فسفر درطبيعت مي باشند . در ايران بزرگترين منبع خاك فسفات كانسار آسفوردي يزد است كه ذخيره كل آن درحدود 17 ميليون تن با عيار بيش از 31 درصد  P₂O₅ برآورده شده است . با توجه به آناليزهاي حاصل ازخاك فسفات يزد ، عيار آن بگونه اي است كه براي توليد كود و اسيد فسفريك بسيار مناسب بوده و مشكلي ندارد .

 

ويژگيهاي شيميايي و موارد مصرف خاك فسفات :

    1-  براي توليد اسيد فسفريك به روش مرطوب

2- براي توليد فسفر عنصري

3- براي استفاده مستقيم بعنوان كود

4-براي توليد كود سوپر فسفات ساده

ميزان P₂O₅ درخاك فسفات براي ساخت كود سوپر فسفات بايستي حداقل 31 درصد بوده وميزان SiO₂ نيز مي تواند تا 8% باشد .

 

ميزان مواد اوليه مورد نياز :

 

 

 تامين اسيد سولفوريك درمجتمع مس سرچشمه :

 

1-   مواد اوليه مورد نياز ( اسيد سولفوريك) جهت توليد 150 هزارتن كود سوپر فسفات ساده درمجتمع صنعتي رفسنجان معادل 60 هزارتن اسيد سولفوريك مورد نياز ميباشد .  با توجه به اينكه فاصله بين كارخانه توليد اسيد سولفوريك سرچشمه و مجتمع صنعتي حدود 60 كيلومتر است بنابراين حمل اسيد به مجتمع ازسرچشمه حتي با كاميون نيزامكان پذير وبصرفه است .

 

2- تامين كنسانتره فسفات ازكارخانه آسفوردي يزد

با توجه به اينكه مصرف سالانه مواد اوليه كنسانتره فسفات مجتمع صنعتي 100 هزار تن در سال  با عيار متوسط33 % مي باشد و در حال حاضر تنها توليد كننده كنسانتره فسفات در داخل كشور كارخانه آسفوردي يزد است وظرفيت عملي توليد سالانه تقريبا معادل 80 هزارتن را دارد بنابراين تأمين مواد اوليه بصورت كامل ازمحل توليدات داخل درشرايط فعلي امكان پذير نيست اما براساس اطلاعات موجود ، توسعه آسفوردي ازسال آينده شروع ميشود و درسال 1384 تا 1385  به بهره برداري مي رسد،  بنابراين  مواد اوليه كارخانه ازسال 1384 دراختيار كارخانه سوپرفسفات قرارخواهد گرفت .

 

 

 

مشخصات تكنولوژي توليد كود سوپرفسفات ساده :

1-   مصرف انرژي كمتر

2-   هزينه تعمير ونگهداري پايين

3-   سادگي عمليات